Η φράση “No farmers, no food” δεν είναι απλώς ένα εύηχο σύνθημα που ακούσαμε για πρώτη φορά στις τελευταίες πανευρωπαϊκές κινητοποιήσεις· είναι μία αδιαμφισβήτητη αλήθεια, που θα έπρεπε να μας ανησυχεί βαθιά. Χωρίς αγρότες, δεν υπάρχει τροφή. Κι αν δεν υπάρχει τροφή, η κοινωνία μας κινδυνεύει να χάσει όχι μόνο την αυτάρκειά της, αλλά και τη συνοχή της.
Τα τελευταία χρόνια, η ελληνική ύπαιθρος βιώνει μία πρωτοφανή κρίση, καθώς αγρότες κάθε ηλικίας εγκαταλείπουν τις καλλιέργειές τους, ανήμποροι να ανταπεξέλθουν στις πιέσεις. Το κόστος παραγωγής –από τα λιπάσματα και τα καύσιμα μέχρι την ενέργεια- έχει εκτοξευθεί. Οι τιμές πώλησης των προϊόντων τους, αντίθετα, παραμένουν καθηλωμένες, συχνά κάτω από το κόστος. Η γραφειοκρατία, οι καθυστερήσεις στις επιδοτήσεις και οι αθέμιτες πρακτικές των μεσαζόντων, επιβαρύνουν ακόμα περισσότερο την κατάσταση.
Όμως, δεν είναι μόνο τα οικονομικά που διώχνουν τους αγρότες από τα χωράφια
τους, αφού η κλιματική αλλαγή έχει προσθέσει μία νέα διάσταση αβεβαιότητας στον παραγωγικό τομέα: ακραία καιρικά φαινόμενα, παρατεταμένες ξηρασίες, καταστροφικές πλημμύρες καταστρέφουν παραγωγές μέσα σε λίγες ώρες. Και το τραγικό είναι πως, ακόμα κι όταν οι ζημιές είναι ολοκληρωτικές, η αποζημίωση –αν υπάρξει- φτάνει καθυστερημένα και είναι ανεπαρκής, με αποτέλεσμα να διαταράσσεται η ομαλή ζωή του παραγωγού!
Από την αυτάρκεια στην εξάρτηση
Η Ελλάδα υπήρξε παραδοσιακά χώρα με ισχυρή αγροτική παραγωγή. Κι όμως, σήμερα, όλο και περισσότερο βασιζόμαστε σε εισαγωγές, ακόμα και για βασικά προϊόντα: όσπρια, κρέας, γαλακτοκομικά, κάτι αποτυπώνεται και στα στατιστικά στοιχεία που δημοσιεύουμε κατά καιρούς. Τι σημαίνει αυτό στην πράξη;
Ότι η διατροφική μας ασφάλεια εξαρτάται από τις διαθέσεις διεθνών αγορών και γεωπολιτικών ισορροπιών. Μια διεθνής κρίση, ένας πόλεμος ή μια απλή αύξηση των μεταφορικών μπορεί να τινάξει τις τιμές στα ύψη και να αφήσει τα ράφια άδεια. Τα άδεια ράφια τα ζήσαμε εν μέρει με την πανδημία, ενώ σήμερα βιώνουμε τις υψηλές τιμές. Φανταστείτε, όμως, σε τι ύψος θα φτάσουν οι τιμές στα τρόφιμα, αν οι εγχώριες παραγωγικές δυνάμεις μας διαλυθούν ολοκληρωτικά τα επόμενα χρόνια, όπως δείχνουν ότι θα γίνει όλες οι αναλύσεις που βλέπουν το φως της δημοσιότητας το τελευταίο διάστημα!
Οι κοινωνικές επιπτώσεις: ύπαιθρος σε μαρασμό
Η εγκατάλειψη της γης δεν είναι απλώς ζήτημα τροφίμων· είναι ζήτημα κοινωνικής συνοχής. Οι αγροτικές περιοχές ερημώνουν. Χωριά που άλλοτε έσφυζαν από ζωή, σήμερα έχουν λίγους κατοίκους, κυρίως ηλικιωμένους. Η νεολαία φεύγει για τις πόλεις ή το εξωτερικό, αναζητώντας καλύτερες προοπτικές, καθώς το επάγγελμα του αγρότη δεν είναι πλέον ελκυστικό. Με την απομάκρυνση των νέων, χάνεται η γνώση που περνούσε από γενιά σε γενιά, διαλύονται τοπικές οικονομίες, εγκαταλείπονται υποδομές. Και μαζί με αυτά, χάνονται και πολιτιστικά στοιχεία: παραδόσεις, συνήθειες, γιορτές που είχαν στο κέντρο τους τη γη και την καλλιέργεια.
Η κοινωνία αδιαφορεί, αλλά για πόσο;
Ίσως το πιο ανησυχητικό στοιχείο είναι η απάθεια της υπόλοιπης κοινωνίας. Στις πόλεις, θεωρούμε δεδομένο ότι το σούπερ μάρκετ θα είναι πάντα γεμάτο, ενώ δεν βλέπουμε το κόστος πίσω από κάθε προϊόν: τον κόπο, τον ιδρώτα, την αβεβαιότητα του παραγωγού.
Όμως, η στιγμή που αυτή η αδιαφορία θα γυρίσει εναντίον μας, πλησιάζει. Η μείωση της παραγωγής θα οδηγήσει σε ελλείψεις, οι ελλείψεις σε αυξήσεις τιμών, οι αυξήσεις σε κοινωνική αναταραχή. Η τροφή δεν είναι πολυτέλεια. Είναι ανάγκη. Και όταν αυτή η ανάγκη δεν καλύπτεται, οι συνέπειες είναι εκρηκτικές.
Υπάρχει λύση;
Η στήριξη των αγροτών δεν είναι απλώς οικονομικό μέτρο. Είναι στρατηγική επιλογή για το μέλλον της χώρας και για την κοινωνική συνοχή!
Τι χρειάζεται;
• Δίκαιες τιμές και προστασία από αθέμιτες πρακτικές. Έλεγχος της αγοράς, περιορισμός της ασυδοσίας μεσαζόντων και μεγάλων αλυσίδων.
• Μείωση κόστους παραγωγής. Φθηνή ενέργεια, επάρκεια νερού, φορολογικά κίνητρα, επιδότηση ασφαλιστικών εισφορών για αγρότες γης, πρόσβαση σε φθηνό δανεισμό, επαναπροσδιορισμός επιδοτούμενων προγραμμάτων.
• Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Έρευνα, εκπαίδευση, καινοτόμες καλλιεργητικές τεχνικές, ασφάλιση παραγωγής που να ανταποκρίνεται στις νέες συνθήκες.
• Προσέλκυση νέων στον αγροτικό τομέα. Ενίσχυση νεοεισερχόμενων παραγωγών με εγγυημένο εισόδημα για μία 5ετία.
Ένα στοίχημα που πρέπει να κερδηθεί
Η φράση “No farmer, no food” συνοψίζει το πρόβλημα με τον πιο απλό τρόπο: Αν οι αγρό τες συνεχίσουν να εγκαταλείπουν τη γη, σύντομα θα συνειδητοποιήσουμε ότι η τροφή μας δεν είναι δεδομένη. Το διακύβευμα δεν είναι μόνο οικονομικό, είναι υπαρξιακό. Η στήριξη του αγροτικού τομέα δεν είναι χάρη προς μία επαγγελματική ομάδα, αλλά υποχρέωση απέναντι στην κοινωνία, στις επόμενες γενιές, στον ίδιο μας τον εαυτό.
Γιατί, στο τέλος της ημέρας, όσο τεχνολογικά αναπτυγμένος κι αν είναι ο κόσμος μας, η πραγματικότητα παραμένει αμείλικτη: Χωρίς αγρότες, δεν υπάρχει φαγητό. Και χωρίς φαγητό, δεν υπάρχει μέλλον.
Τάκης Ορφανός
Εκδότης Περιοδικού Φρουτονέα
takis@froutonea.gr
