Τα τελευταία χρόνια, ο κλάδος των φρέσκων φρούτων και λαχανικών βρίσκεται μπροστά σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Η έλλειψη εργατικών χεριών, η αύξηση του κόστους εργασίας και οι πιέσεις για μεγαλύτερη ανταγωνιστικότητα στις διεθνείς αγορές, θέτουν επιτακτικά το ερώτημα: πρέπει η Πολιτεία να συνεχίσει να επενδύει στη μετάκληση αλλοδαπών εργατών, ή να στραφεί πιο δυναμικά στην επιδότηση της αυτοματοποίησης;
Κακά τα ψέματα· η εποχικότητα της παραγωγής, οι δύσκολες συνθήκες εργασίας και οι χαμηλές αμοιβές καθιστούν τον αγροδιατροφικό τομέα μη ελκυστικό για το εγχώριο εργατικό δυναμικό. Ωστόσο, η λύση της μετάκλησης αλλοδαπών εργατών, αν και απαραίτητη τα τελευταία χρόνια, χαρακτηρίζεται από γραφειοκρατικές καθυστερήσεις, αβεβαιότητα διαθεσιμότητας και αυξημένο διοικητικό κόστος για τις επιχειρήσεις. Παράλληλα, η εξάρτηση από εξωτερικό εργατικό δυναμικό δημιουργεί δομική ευαλωτότητα, καθώς μία αλλαγή στη μεταναστευτική πολιτική ή μία διεθνής κρίση αρκεί για να διαταράξει ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα.
Η αυτοματοποίηση ως στρατηγική επιλογή
Σήμερα, η τεχνολογία προσφέρει λύσεις που πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν απρόσιτες: οπτικά συστήματα διαλογής, ρομποτικοί βραχίονες, αυτόματες γραμμές συσκευασίας και ψηφιακή ιχνηλασιμότητα. Η αυτοματοποίηση μπορεί να μειώσει δραστικά την ανάγκη για ανειδίκευτη εργασία, να αυξήσει την ταχύτητα και την ομοιομορφία του προϊόντος, καθώς και να βελτιώσει την ποιότητα και την ασφάλεια των τροφίμων. Εντούτοις, το αρχικό κόστος επένδυσης παραμένει υψηλό, ιδιαίτερα για μικρά και μεσαία συσκευαστήρια. Επομένως, χωρίς ουσιαστική και στοχευμένη επιδότηση, η μετάβαση αυτή παραμένει θεωρητική για μεγάλο μέρος του κλάδου.
Σύγκριση των δύο επιλογών
Η μετάκληση αλλοδαπών εργατών αποτελεί βραχυπρόθεσμη λύση ανάγκης, που καλύπτει άμεσα τα κενά παραγωγής. Δεν αντιμετωπίζει όμως το δομικό πρόβλημα και δεν ενισχύει την ανταγωνιστικότητα μακροπρόθεσμα.
Αντίθετα, η αυξημένη επιδότηση για αυτοματοποίηση π.χ. της τάξης του 75% ή 80%, είναι μία μακροπρόθεσμη επένδυση που δημιουργεί ανθεκτικές επιχειρήσεις, μειώνει την εξάρτηση από εξωγενείς παράγοντες και ευθυγραμμίζεται με τις ευρωπαϊκές πολιτικές για ψηφιακό μετασχηματισμό και βιωσιμότητα.
Η αναγκαία ισορροπία
Η πραγματική λύση δεν βρίσκεται στη λογική του «ή το ένα, ή το άλλο». Ο κλάδος χρειάζεται συνδυαστική πολιτική:
- Βραχυπρόθεσμα, πιο ευέλικτες και ταχύτερες διαδικασίες μετάκλησης εργατών.
- Μεσο-μακροπρόθεσμα, γενναία και στοχευμένη επιδότηση της αυτοματοποίησης, με έμφαση στα μικρομεσαία συσκευαστήρια.
Συμπέρασμα
Το ερώτημα δεν είναι αν μπορούμε να αντικαταστήσουμε πλήρως την ανθρώπινη εργασία, αλλά αν θέλουμε έναν κλάδο που απλώς επιβιώνει, ή έναν κλάδο που εξελίσσεται και ανταγωνίζεται διεθνώς. Η αυτοματοποίηση, με τη σωστή κρατική στήριξη, δεν είναι πολυτέλεια· είναι αναγκαιότητα για το μέλλον των φρέσκων φρούτων και λαχανικών στην Ελλάδα.
Τάκης Ορφανός
takis@froutonea.gr
Εκδότης Περιοδικού Φρουτονέα
